Η βόμβα παραμένει στο τραπέζι - Τώρα ξεκινά το πυρηνικό θρίλερ ΗΠΑ - Ιράν, 60 ημέρες... κόλαση

Η προκαταρκτική συμφωνία μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν για τον τερματισμό του πολέμου έδωσε τέλος σε μία από τις πιο επικίνδυνες γεωπολιτικές κρίσεις των τελευταίων ετών, καθησυχάζοντας τις αγορές και οδηγώντας σε ισχυρή πτώση τις τιμές του πετρελαίου.
Ωστόσο, πίσω από τη διπλωματική επιτυχία κρύβεται μια πολύ πιο δύσκολη διαπραγμάτευση: το μέλλον του πυρηνικού προγράμματος της Τεχεράνης, οι κυρώσεις και η νέα ισορροπία ισχύος στη Μέση Ανατολή.

Η πρώτη μεγάλη διπλωματική πρόοδος μετά τον πόλεμο

Οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν ανακοίνωσαν ένα πλαίσιο συμφωνίας που αποσκοπεί στον τερματισμό της σύγκρουσης, η οποία αναδιαμόρφωσε τη γεωπολιτική της Μέσης Ανατολής, προκάλεσε έντονες αναταράξεις στις χρηματοπιστωτικές αγορές και δημιούργησε μία από τις μεγαλύτερες ενεργειακές κρίσεις των τελευταίων ετών.
Η προκαταρκτική συμφωνία, η οποία αναμένεται να υπογραφεί επίσημα στην Ελβετία μέσα στην εβδομάδα, αποτελεί την πρώτη ουσιαστική διπλωματική εξέλιξη από την έναρξη των συγκρούσεων που ακολούθησαν τις κοινές αμερικανοϊσραηλινές επιθέσεις κατά του Ιράν τον Φεβρουάριο.
Παρότι δεν αποτελεί οριστική διευθέτηση, η συμφωνία μειώνει άμεσα τους φόβους για παρατεταμένη αστάθεια, καθώς προβλέπει τον τερματισμό των εχθροπραξιών και την αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας στο Στενό του Hormuz.
Η ανακοίνωση ήταν αρκετή για να οδηγήσει τις τιμές του πετρελαίου σε απότομη πτώση και να ενισχύσει την εμπιστοσύνη των επενδυτών στις διεθνείς αγορές.

Γιατί το Στενό του Hormuz είναι το πραγματικό διακύβευμα

Η επαναλειτουργία του Στενού του Hormuz αποτελεί ίσως το σημαντικότερο οικονομικό στοιχείο της συμφωνίας.
Η στενή αυτή θαλάσσια δίοδος αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους ενεργειακούς διαδρόμους του πλανήτη, μέσω του οποίου διακινείται μεγάλο μέρος των παγκόσμιων εξαγωγών πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Οι πολύμηνες διαταραχές στην κυκλοφορία δημιούργησαν σοβαρές ανησυχίες για την παγκόσμια προσφορά ενέργειας, εκτοξεύοντας τις τιμές και ενισχύοντας τις πληθωριστικές πιέσεις διεθνώς.
Με τη συμφωνία, Ουάσιγκτον και Τεχεράνη φαίνεται να απομακρύνουν έναν από τους μεγαλύτερους άμεσους κινδύνους για την παγκόσμια ενεργειακή ασφάλεια.
Οι αγορές αντέδρασαν άμεσα, προεξοφλώντας την επιστροφή των ενεργειακών ροών και τη μείωση των κινδύνων για τη διεθνή ναυσιπλοΐα.
Για τις οικονομίες της Ευρώπης και της Ασίας, που εξαρτώνται από εισαγωγές ενέργειας, η εξέλιξη αυτή δημιουργεί προοπτικές χαμηλότερου ενεργειακού κόστους και αποκλιμάκωσης του πληθωρισμού.

Το πυρηνικό πρόγραμμα παραμένει η μεγαλύτερη εκκρεμότητα

Παρά τη διπλωματική πρόοδο, το πιο δύσκολο και αμφιλεγόμενο ζήτημα παραμένει ανοιχτό.
Το μέλλον του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν μετατίθεται για τις διαπραγματεύσεις που θα διεξαχθούν κατά τη διάρκεια της προτεινόμενης εκεχειρίας των 60 ημερών.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες υποστηρίζουν εδώ και χρόνια ότι ο εμπλουτισμός ουρανίου από την Τεχεράνη δημιουργεί σοβαρό κίνδυνο διάδοσης πυρηνικών όπλων, ενώ το Ιράν επιμένει ότι το πρόγραμμά του έχει αποκλειστικά ειρηνικό χαρακτήρα.
Οι διαφορετικές τοποθετήσεις των δύο πλευρών δείχνουν ότι παραμένουν μεγάλες αποκλίσεις σχετικά με το μέλλον των αποθεμάτων υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου.
Αμερικανοί αξιωματούχοι εμφανίζονται να επιδιώκουν την πλήρη αποδόμηση των πυρηνικών δυνατοτήτων του Ιράν, ενώ η Τεχεράνη θεωρεί ότι πρέπει να διατηρήσει τον έλεγχο του ήδη υπάρχοντος πυρηνικού υλικού.
Το χάσμα αυτό προμηνύει εξαιρετικά δύσκολες διαπραγματεύσεις.

Οι κυρώσεις μπορεί να εξελιχθούν στο επόμενο πεδίο σύγκρουσης

Ένα ακόμη κρίσιμο ζήτημα αφορά τις οικονομικές κυρώσεις.
Το Ιράν αναμένεται να πιέσει δυναμικά για την άρση των κυρώσεων και την αποδέσμευση δεσμευμένων κεφαλαίων στο εξωτερικό.
Οι πληροφορίες που κάνουν λόγο για πιθανή απελευθέρωση δισεκατομμυρίων δολαρίων ιρανικών κεφαλαίων ενδέχεται να προκαλέσουν πολιτικές αντιδράσεις στην Ουάσιγκτον.
Για την κυβέρνηση Trump, η εξισορρόπηση μεταξύ χαλάρωσης των κυρώσεων και επιβολής αυστηρών περιορισμών στο πυρηνικό πρόγραμμα αποτελεί μία ιδιαίτερα δύσκολη πολιτική εξίσωση.
Οποιαδήποτε εντύπωση ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες παραχωρούν σημαντικά ανταλλάγματα χωρίς ουσιαστικούς περιορισμούς στις πυρηνικές δραστηριότητες του Ιράν μπορεί να προκαλέσει αντιδράσεις τόσο στο εσωτερικό όσο και από περιφερειακούς συμμάχους.

Ο Λίβανος μετατρέπεται σε κρίσιμο κομμάτι της συμφωνίας

Ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία του πλαισίου συμφωνίας είναι η ενσωμάτωση του Λιβάνου.
Σύμφωνα με δηλώσεις διαμεσολαβητών και Ιρανών αξιωματούχων, η συμφωνία προβλέπει τον τερματισμό των στρατιωτικών επιχειρήσεων σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου, όπου η σύγκρουση είχε από τις πιο αιματηρές συνέπειες.
Οι συγκρούσεις μεταξύ Ισραήλ και Hezbollah προκάλεσαν εκτεταμένες καταστροφές, χιλιάδες νεκρούς και τον εκτοπισμό περισσότερων από ενός εκατομμυρίου ανθρώπων.
Το Ιράν είχε επανειλημμένα ξεκαθαρίσει ότι οποιαδήποτε συμφωνία με τις Ηνωμένες Πολιτείες θα έπρεπε να περιλαμβάνει κατάπαυση του πυρός στον Λίβανο, καθιστώντας το ζήτημα βασικό πυλώνα των διαπραγματεύσεων.
Η εξέλιξη αυτή αναδεικνύει ότι η κρίση είχε πλέον ξεπεράσει τα όρια μιας διμερούς αντιπαράθεσης και είχε εξελιχθεί σε ευρύτερη περιφερειακή σύγκρουση.

Η στάση του Ισραήλ διατηρεί την αβεβαιότητα

Ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες αβεβαιότητας παραμένει το Ισραήλ, σημειώνει σε ανάλυσή του το Reuters. 
Παρότι η συμφωνία διαπραγματεύτηκε μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης, το Ισραήλ δεν αποτελεί επίσημο συμβαλλόμενο μέρος.
Ισραηλινοί αξιωματούχοι έχουν ήδη διαμηνύσει ότι σκοπεύουν να διατηρήσουν πλήρη επιχειρησιακή ελευθερία δράσης στον νότιο Λίβανο και εμφανίζονται απρόθυμοι να μεταβάλουν τη στρατιωτική τους στάση.
Αυτό δημιουργεί τον κίνδυνο διατήρησης των εντάσεων ακόμη και αν οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν εφαρμόσουν πλήρως τις δεσμεύσεις τους.

Οι επιπτώσεις ξεπερνούν τη Μέση Ανατολή

Η σημασία της συμφωνίας εκτείνεται πολύ πέρα από την περιφερειακή πολιτική.
Η σύγκρουση είχε εξελιχθεί σε έναν από τους βασικούς παράγοντες παγκόσμιας οικονομικής αβεβαιότητας, καθώς οι αυξημένες τιμές ενέργειας ενίσχυαν τον πληθωρισμό, δυσκόλευαν τις αποφάσεις των κεντρικών τραπεζών και ενίσχυαν τους φόβους για επιβράδυνση της ανάπτυξης.
Η προοπτική αποκατάστασης των πετρελαϊκών ροών άλλαξε αμέσως τις προσδοκίες των αγορών.
Οι επενδυτές περιόρισαν τα στοιχήματα για νέες αυξήσεις επιτοκίων, τα χρηματιστήρια κατέγραψαν ισχυρό ράλι και η διάθεση ανάληψης κινδύνου βελτιώθηκε σημαντικά.

 Η συμφωνία λύνει λίγα και αναβάλλει τα δύσκολα

Η πραγματική σημασία της συμφωνίας δεν βρίσκεται σε όσα επιλύει αλλά κυρίως σε όσα μεταθέτει για το μέλλον.
Ουάσιγκτον και Τεχεράνη φαίνεται να κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι το οικονομικό και πολιτικό κόστος της συνέχισης της σύγκρουσης ήταν μεγαλύτερο από τα πιθανά οφέλη.
Ωστόσο, καμία από τις δύο πλευρές δεν πέτυχε πλήρως τους στρατηγικούς της στόχους.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες εξακολουθούν να επιδιώκουν τον περιορισμό των πυρηνικών φιλοδοξιών του Ιράν και τη μείωση της περιφερειακής του επιρροής, ενώ η Τεχεράνη επιδιώκει την άρση των κυρώσεων και την αναγνώριση των στρατηγικών της συμφερόντων.
Το πλαίσιο συμφωνίας επιτρέπει και στις δύο κυβερνήσεις να εμφανιστούν ως νικήτριες, αφήνοντας όμως τα πιο δύσκολα ζητήματα για τις επόμενες διαπραγματεύσεις.
Οι αγορές πανηγυρίζουν για την επαναλειτουργία του Στενού του Hormuz, επειδή αντιμετωπίζει τις άμεσες οικονομικές συνέπειες της κρίσης.
Οι κυβερνήσεις και οι διπλωμάτες, όμως, θα κρίνουν την επιτυχία της συμφωνίας από το αν οι επόμενες συνομιλίες θα μπορέσουν να επιλύσουν τις βαθύτερες διαφωνίες που οδήγησαν στον πόλεμο.
Η συμφωνία αποτελεί περισσότερο μια διπλωματική έξοδο κινδύνου παρά έναν οριστικό προορισμό ειρήνης. Μειώνει τον κίνδυνο άμεσης κλιμάκωσης και δημιουργεί χώρο για διαπραγματεύσεις, αλλά η πραγματική δοκιμασία θα είναι αν Ουάσιγκτον και Τεχεράνη καταφέρουν να μετατρέψουν μια προσωρινή εκεχειρία σε μια μόνιμη πολιτική διευθέτηση που θα αναδιαμορφώσει το τοπίο ασφαλείας στη Μέση Ανατολή.

www.bankingnews.gr